Професорите Светлана Мојсов и Карлос Кениг се меѓу добитниците на Кралската награда „Фајсал“ што се доделува во Саудиска Арабија. Лауреатите беа соопштени деновиве во метрополата Ријад. Мојсов е добитничка на Кралската награда за медицина за 2026 година, за нејзините револуционерни откритија кои го менуваат начинот на лекување на дебелината. Кениг е прогласен за добитник на наградата за наука во областа на математиката, за неговиот придонес во револуционизирањето на нашето разбирање на нелинеарните парцијални диференцијални равенки. Имињата на другите добитници на наградата беа објавени за нивниот исклучителен придонес во збогатувањето на човештвото преку значајни достигнувања, откритија и за извонредност.
Мојсов, професор на Универзитетот „Рокфелер“ во Њујорк, е пионер во истражувањата на глукагон-сличниот пептид-1 (GLP-1), со што базично го трансформираше начинот на лекување на дебелината и дијабетесот. Таа ја откри и ја карактеризира биолошки активната форма на GLP-1 – природен цревен хормон кој го регулира шеќерот во крвта и апетитот и ги идентификуваше неговите рецептори во човечкиот панкреас, срцето и во мозокот. Преку напредни биохемиски и физиолошки истражувања на пептиди, Мојсов покажа дека GLP-1 силно го стимулира лачењето на инсулин, истовремено намалувајќи го чувството на глад и регулирајќи ги нивата на гликоза.
„Нејзината пионерска работа овозможи развој на сосема нова класа лекови кои го имитираат овој природен хормон, предизвикувајќи пресврт во третманот на дебелината. Денес, овие терапии овозможуваат придобивки кои го менуваат квалитетот на живот на стотици милиони луѓе ширум светот кои живеат со дебелина и нејзините компликации, глобална здравствена криза која во 2022 година опфатила 890 милиони возрасни и 160 милиони деца и адолесценти, според Светската здравствена организација.“
Мојсов е назначена и како ко-пронаоѓач на патенти за употребата на GLP-1, кои беа лиценцирани на фармацевтската компанија „Новонордиск“, што поттикна развој на револуционерни лекови. Медикаментите засновани на основната научна работа на Мојсов радикално ја трансформираа грижата за пациентите ширум светот. Нејзините истражувања резултираа со развој на лекови кои се пласираат под трговски имиња како „Виктоза“, „Оземпик“ и „Рибелсус“ за третман на дијабетес и слабеење. Овие лекови делуваат така што го имитираат дејството на природниот хормон во телото: го поттикнуваат ослободувањето на инсулин кога нивото на шеќер во крвта е високо, го забавуваат варењето и го намалуваат апетитот преку влијание врз центрите за глад во мозокот. Првиот лек што се појави на пазарот, „Виктоза“ беше одобрен од Американската агенција за храна и лекови (FDA) во 2010 година и се темели директно на GLP-1 секвенцата која ја откри Мојсов. Нејзиниот придонес јасно покажува како основните научни истражувања можат да доведат до терапии што го менуваат животот и одговараат на едно од најголемите здравствени предизвици во светот.
Нејзините исклучителни достигнувања ѝ донесоа бројни престижни признанија, меѓу кои наградите Lasker, Tang Prize, Breakthrough Prize, VinFuture Prize и многу други. Списанието „Тајм“ ја вброи меѓу 100-те највлијателни личности во светот за 2024 година.
Целиот текст на линкот.
Насловна фотографија: Принтскрин
Текстот е преведен со ВИ асистенција, проверен и редактиран од уредник.
